Jak długa blokada Ormuz wpłynęłaby na japońskiego jena?

Na pierwszy rzut oka odpowiedź wydaje się prosta. Gdy świat ogarnia niepokój, inwestorzy zwykle szukają walut uznawanych za bezpieczne. Jen przez lata należał do tej elitarnej grupy. Tyle że współczesna Japonia nie jest już tą samą gospodarką, która dawniej korzystała niemal automatycznie z każdej globalnej fali awersji do ryzyka. Dziś kraj pozostaje potęgą finansową, ale jednocześnie jest niemal całkowicie zależny od importu surowców energetycznych, a szczególnie mocno od dostaw ropy z Bliskiego Wschodu. W roku fiskalnym 2024 udział tego regionu w japońskim imporcie ropy sięgnął 95,9 proc., najwyżej od dekad. Jeśli więc blokada cieśniny Ormuz trwałaby nie kilka dni, lecz kilka miesięcy, kurs jena przestałby być prostą historią o bezpiecznej przystani. Stałby się wykresem napięcia między strachem inwestorów, rosnącym rachunkiem importowym, oczekiwaniami wobec Banku Japonii i presją na japońskie firmy, które kupują energię oraz surowce w dolarze. W takim scenariuszu jen mógłby przez chwilę zachowywać się nerwowo i niejednoznacznie, ale im dłużej trwałby szok podażowy, tym bardziej jego notowania byłyby definiowane nie przez reputację Japonii, lecz przez cenę ropy, gazu i koszt utrzymania całej przemysłowej maszyny kraju.

Dlaczego jen nie zachowałby się jak klasyczna bezpieczna przystań?

Historycznie jen korzystał na globalnych kryzysach, bo Japonia była postrzegana jako kraj stabilny finansowo, z ogromną bazą oszczędności i silną pozycją wierzyciela wobec świata. Problem polega na tym, że przy współczesnych napięciach energetycznych inwestorzy coraz częściej wybierają przede wszystkim dolara. Reuters odnotował, że w czasie ostatniego skoku napięcia wokół Ormuzu to właśnie dolar był główną bezpieczną walutą, a jen pozostawał historycznie słaby.

To oznacza, że przy wielomiesięcznej blokadzie pierwsza reakcja rynku mogłaby być myląca. Wobec części walut bardziej ryzykownych jen mógłby wyglądać względnie solidnie, ale wobec dolara prawdopodobnie znalazłby się pod presją. Jeżeli świat potrzebuje więcej dolarów do rozliczania droższej energii, a Japonia potrzebuje ich jeszcze więcej niż zwykle, przewaga psychologiczna jena szybko słabnie.

Co blokada Ormuz zrobiłaby z japońskim rachunkiem za energię?

Tu leży sedno sprawy. Japonia importuje praktycznie całą ropę, a zdecydowana większość tego importu pochodzi z Bliskiego Wschodu. Nawet jeśli Tokio uruchomiłoby rezerwy i zwiększyło zakupy z USA lub innych kierunków, nie zneutralizowałoby to podstawowego problemu: surowiec stałby się droższy, transport bardziej kosztowny, a dostępność części gatunków ropy mniej przewidywalna. Dla rynku walutowego to niemal gotowy przepis na słabszego jena.

Słabszy jen podbiłby z kolei ceny importu. Bank Japonii w styczniowym raporcie podkreślał, że zmiany cen importowych wynikające z wahań kursu coraz mocniej przenoszą się na ceny krajowe. Bank wskazał też, że od 2021 r. do 2024 r. ceny importu w jenach wzrosły kumulacyjnie o 36,2 proc., a ceny konsumenckie o 8,7 proc. Innymi słowy, kanał kursowy nie jest już w Japonii dodatkiem do historii inflacyjnej, lecz jedną z jej głównych osi.

To prawda, że Japonia ma mocniejszą pozycję zewnętrzną niż wiele innych importerów energii. IMF wskazywał, że rachunek obrotów bieżących wyniósł 4,8 proc. PKB w 2024 r., co daje krajowi pewną poduszkę. Ale w warunkach długiej blokady Ormuzu ta poduszka raczej spowalniałaby osłabienie waluty, niż całkowicie je zatrzymywała. Rynek zwykle szybciej reaguje na pogorszenie terms of trade niż na reputację kraju jako długoterminowego wierzyciela.

Które kanały osłabienia działałyby najmocniej?

Najgroźniejszy byłby nie jeden mechanizm, lecz ich nakładanie się. Wielomiesięczna blokada Ormuzu uderzałaby w jena kilkoma drogami jednocześnie, a każda z nich wzmacniałaby kolejną.

• droższa ropa i gaz pogarszałyby japońskie warunki handlu
• importerzy potrzebowaliby więcej dolarów do rozliczeń i zabezpieczeń
• wyższe koszty energii podbijałyby inflację importowaną
• słabszy wzrost gospodarczy ograniczałby wiarę rynku w trwałe zacieśnianie polityki przez Bank Japonii
• przedsiębiorstwa z branż paliwożernych szybciej raportowałyby spadek marż i gorsze nastroje

To właśnie ten splot czynników sprawia, że jen w takim scenariuszu nie słabłby wyłącznie dlatego, że ropa jest droga. Słabłby dlatego, że droższa energia obciążałaby jednocześnie konsumenta, przemysł, politykę pieniężną i oczekiwania rynku wobec całej gospodarki. Reuters opisywał już, że przy obecnych napięciach japońskie firmy sygnalizują wzrost kosztów, zakłócenia dostaw i pogorszenie nastrojów, a Bank Japonii otwarcie ostrzega przed szerszym uderzeniem w aktywność gospodarczą, jeśli konflikt potrwa dłużej.

Czy Bank Japonii zdołałby zatrzymać przecenę?

Mógłby ją spowolnić, ale niekoniecznie odwrócić. W ostatnich tygodniach Tokio wyraźnie zaostrzyło retorykę wobec kursu walutowego, a rynek zaczął spekulować, że poziomy powyżej 160 jenów za dolara znów mogłyby uruchomić interwencję lub przynajmniej bardzo zdecydowane ostrzeżenia. Jednocześnie część uczestników rynku zakładała, że bez wsparcia ze strony wyższych stóp procentowych sama interwencja byłaby tylko kupowaniem czasu. Reuters cytował też ocenę, że rynek mógłby testować nawet okolice 161–162, jeśli fundamentem ruchu pozostanie silny dolar i droższa energia.

Gdzie skutki byłyby widoczne najszybciej?

Najpierw widać byłoby je nie w wielkich deklaracjach, lecz w codziennym obrocie pieniędzmi. Importerzy paliw, chemii, nawozów, tworzyw i komponentów szybciej zabezpieczaliby kursy, eksporterzy ostrożniej wycenialiby kontrakty, a działy finansowe częściej przeliczałyby opłacalność zakupów w dolarze. W takim otoczeniu znaczenia nabierają sprawne, tanie i przewidywalne rozliczenia walutowe, dlatego dla wielu firm naturalnym ruchem staje się korzystanie z narzędzi takich jak wymiana jenów online na globaltransfer.pl, zwłaszcza gdy każdy grosz na spreadzie zaczyna mieć realny wpływ na marżę.

Najbardziej prawdopodobny obraz nie wyglądałby więc jak spektakularny krach jena w jeden dzień, lecz jak dłuższe osuwanie się waluty pod ciężarem energii, dolara i niepewności co do reakcji Banku Japonii. Im dłużej Ormuz pozostawałby zablokowany, tym mniej jen byłby wyceniany jako symbol bezpieczeństwa, a tym bardziej jako waluta wielkiej, rozwiniętej, ale energochłonnej gospodarki, która za geopolitykę płaci przy kasie importowej.

Źródła

1. Exchange rate pass-through on Japanese prices: Import price, producer price, and core CPI, 2019, Yuri Sasaki
2. Time varying pass-through: Will the yen depreciation help Japan hit the inflation target?, 2015, Etsuro Shioji
3. Can Oil Prices Predict Japanese Yen?, 2020, Neluka Devpura
4. How Oil Prices Impact the Japanese and South Korean Economies: Evidence from the Stock Market and Implications for Renewable Energy, 2025, Willem Thorbecke